สงกรานต์คืออะไร?
สงกรานต์ มาจากภาษาสันสกฤต แปลว่า "การเคลื่อนย้าย" หมายถึงการเคลื่อนย้ายของพระอาทิตย์จากราศีหนึ่งสู่อีกราศีหนึ่ง โดยเฉพาะการเข้าสู่ราศีเมษ ซึ่งถือเป็นวันขึ้นปีใหม่ตามคติโหราศาสตร์ฮินดู ประเพณีสงกรานต์เป็นเทศกาลที่สืบทอดมาแต่โบราณ เปี่ยมไปด้วยความงดงาม ความอ่อนโยน และความกตัญญู
ในอดีตประเทศสยามใช้วันสงกรานต์เป็นวันขึ้นปีใหม่ทางการ จนกระทั่ง พ.ศ. 2484 จึงเปลี่ยนมาใช้วันที่ 1 มกราคมตามสากล แต่ประเพณีสงกรานต์ยังคงเป็นเทศกาลสำคัญที่สุดของคนไทย และในปี พ.ศ. 2566 UNESCO ได้ขึ้นทะเบียนสงกรานต์ไทยเป็น มรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ
ตำนานท้าวกบิลพรหม
จารึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม
ตำนานสงกรานต์ตามจารึกที่วัดพระเชตุพนฯ เล่าว่า มีเศรษฐีคนหนึ่งปรารถนาจะมีบุตร จึงทำพิธีบูชารุกขพระไทร ด้วยข้าวสาร 7 สี พร้อมประโคมดนตรี รุกขพระไทรจึงไปขอบุตรจากพระอินทร์ ทำให้ภรรยาเศรษฐีให้กำเนิดบุตรชายนามว่า "ธรรมบาลกุมาร" ผู้มีสติปัญญาเป็นเลิศ
ท้าวกบิลพรหม ได้ยินกิตติศัพท์ จึงลงมาประลองปัญญาด้วยปริศนา 3 ข้อ โดยมีเดิมพันเป็นศีรษะ:
ตอนเช้า ราศีของคนอยู่แห่งใด?
อยู่ที่หน้า — จึงต้องล้างหน้าทุกเช้า
ตอนเที่ยง ราศีของคนอยู่แห่งใด?
อยู่ที่อก — จึงใช้เครื่องหอมประพรมที่อก
ตอนค่ำ ราศีของคนอยู่แห่งใด?
อยู่ที่เท้า — จึงต้องล้างเท้าก่อนนอน
ธรรมบาลกุมารได้ยินคำตอบจากนกอินทรีในป่า จึงตอบปริศนาได้ถูกต้อง ท้าวกบิลพรหมจึงต้องตัดศีรษะตามสัญญา แต่หากศีรษะตกถึงพื้นโลกจะเกิดเพลิงไหม้ใหญ่ พระองค์จึงสั่งให้ ธิดาทั้ง 7 สลับกันอัญเชิญพระเศียรแห่รอบเขาพระสุเมรุ ปีละ 1 องค์ ก่อเกิดเป็นตำนาน "นางสงกรานต์" ทั้ง 7
นางสงกรานต์ 7 องค์
ธิดาทั้ง 7 ของท้าวกบิลพรหม

นางทุงษะเทวี
ประจำวันอาทิตย์
นางรากษเทวี
ประจำวันจันทร์
นางโคราคเทวี
ประจำวันอังคาร
นางกิริณีเทวี
ประจำวันพุธ
นางมณฑาเทวี
ประจำวันพฤหัสบดี
นางกิมิทาเทวี
ประจำวันศุกร์
นางมโหธรเทวี
ประจำวันเสาร์
สามวันสำคัญ
13 - 15 เมษายน
วันมหาสงกรานต์
วันผู้สูงอายุแห่งชาติ
วันแรกของเทศกาลสงกรานต์ เป็นวันที่พระอาทิตย์เคลื่อนเข้าสู่ราศีเมษ ถือเป็นวันเริ่มต้นปีใหม่ไทย ผู้คนจะทำบุญตักบาตร สรงน้ำพระ และรดน้ำขอพรผู้ใหญ่
วันเนา
วันครอบครัว
วันกลางของเทศกาล เป็นวันแห่งการเตรียมตัว ทำอาหาร ขนมไทย และเตรียมน้ำอบน้ำหอมสำหรับสรงน้ำพระและรดน้ำดำหัวผู้ใหญ่ในวันรุ่งขึ้น
วันเถลิงศก
วันขึ้นปีใหม่ไทย
วันสุดท้ายของเทศกาล เป็นวันเริ่มต้นศักราชใหม่อย่างเป็นทางการ ผู้คนจะรดน้ำดำหัวผู้ใหญ่ ก่อเจดีย์ทราย ปล่อยนกปล่อยปลา และเล่นสาดน้ำอย่างสนุกสนาน
ประเพณีสงกรานต์
สืบสานวัฒนธรรมไทยอันงดงาม

สรงน้ำพระ
รดน้ำหอมบนพระพุทธรูปเพื่อความเป็นสิริมงคล
รดน้ำดำหัว
รดน้ำขอพรผู้ใหญ่ที่เคารพนับถือ
ก่อเจดีย์ทราย
ก่อเจดีย์ทรายในวัดเพื่อทดแทนทรายที่ติดเท้าออกมา
ทำบุญตักบาตร
ตักบาตรถวายอาหารพระสงฆ์ในตอนเช้า
ปล่อยนกปล่อยปลา
ปล่อยสัตว์เพื่อสร้างบุญกุศล
เล่นสาดน้ำ
สาดน้ำกันอย่างสนุกสนานเพื่อคลายร้อน
เทศกาลสาดน้ำ
สนุกสนานอย่างมีวัฒนธรรม

การเล่นสาดน้ำเป็นกิจกรรมที่โดดเด่นที่สุดของเทศกาลสงกรานต์ มีรากฐานจากความเชื่อว่า น้ำเป็นสัญลักษณ์ของการชำระล้างสิ่งไม่ดี และนำพาความสดชื่นมาสู่ชีวิตใหม่ในปีใหม่ไทย ปัจจุบันเทศกาลสงกรานต์กลายเป็นงานเฉลิมฉลองระดับโลก ดึงดูดนักท่องเที่ยวจากทั่วทุกมุมโลกมาร่วมสนุกสนานกัน
สถานที่จัดงานสงกรานต์ที่มีชื่อเสียงที่สุด ได้แก่ ถนนข้าวสาร กรุงเทพฯ, คูเมืองเชียงใหม่, หาดป่าตอง ภูเก็ต และถนนข้าวเหนียว ขอนแก่น แต่ละแห่งมีเอกลักษณ์และบรรยากาศที่แตกต่างกัน ทำให้สงกรานต์ไทยเป็นเทศกาลที่มีสีสันและหลากหลายที่สุดแห่งหนึ่งของโลก
มรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้
UNESCO Intangible Cultural Heritage of Humanity
เมื่อวันที่ 6 ธันวาคม พ.ศ. 2566 องค์การยูเนสโก (UNESCO) ได้ประกาศขึ้นทะเบียน "สงกรานต์ในประเทศไทย" เป็นมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ เป็นการยืนยันคุณค่าทางวัฒนธรรมของประเพณีอันงดงามนี้ในระดับสากล